دانشگاه صنعتی ارومیه دانشجویان صنایع
روز مهندس مبارک
محمدبن حسن جهرودي طوسي مشهور به خواجهنصيرالدين طوسي در تاريخ 15 جماديالاول سال 598 هجري قمري در طوس ولادت يافت. وي علوم ديني را نزد پدرش و منطق و حكمت را نزد دايي خود باباافضل ايوبي كاشاني آموخت و به عقيده علامه حلي يكي از شاگردان او، خواجه افضل عصر خود بوده است.
در زمان وي حكومت اسماعيليه در سال 635 هجري قمري با حمله هلاكوخان مغول به ايران برچيده شد. لاجرم خواجهنصيرالدين طوسي به يكي از قلعههاي ناصرالدين محتشم پناه برد و در عزلت، معروفترين كتاب خود اخلاق ناصري را به رشته تحرير درآورد. سپس به منظور كمك به ايرانيان در خدمت هلاكوخان درآمد و مسبب نرمش او در مقابل ايرانيان شد و جايگاه ويژهاي نزد او يافت تا بدان حد كه هلاكوخان موقوفات سراسر كشور را به وي سپرد و اجازه داد از عشر آن (يك دهم) رصد خانه مراغه را داير كند.
خواجهنصيرالدين طوسي رصدخانه مراغه را به فراز تپهاي در شمال غربي مراغه طوري بنا كرد كه طول آن در جهت نصفالنهارات و حصار خارجي آن مدور باشد. بنايي بقعه مانند كه نور خورشيد از بامداد تا شامگاه از دريچه آن به درون ميتابيد و از حركت نور روي زاويه و درجهبنديهايي كه به دقت اندازهگيري شده بود، ساعات روز معين ميشد.
همچنين درون بناي اين رصدخانه تمثيلهايي از صورتهاي دوازدهگانه فلكي، نقشه كره ماه، عرض و طول جغرافيايي هفت اقليم، نقشه خشكيها و آبهاي زمين، نقشه كوهها، جزيرهها و درياها معين بود. در اين رصدخانه به كمك تني چند از دانشمندان چيني و با ايده و فكر خود، خواجه اختراعات ويژه و ابرازآلات مهندسي به منظور اندازهگيري طول، عرض شهرها، جهتگيري و اندازهگيري شيب و فرازها و تعيين افق در جهات مختلف انجام داد.
در زمان وي حكومت اسماعيليه در سال 635 هجري قمري با حمله هلاكوخان مغول به ايران برچيده شد. لاجرم خواجهنصيرالدين طوسي به يكي از قلعههاي ناصرالدين محتشم پناه برد و در عزلت، معروفترين كتاب خود اخلاق ناصري را به رشته تحرير درآورد. سپس به منظور كمك به ايرانيان در خدمت هلاكوخان درآمد و مسبب نرمش او در مقابل ايرانيان شد و جايگاه ويژهاي نزد او يافت تا بدان حد كه هلاكوخان موقوفات سراسر كشور را به وي سپرد و اجازه داد از عشر آن (يك دهم) رصد خانه مراغه را داير كند.
خواجهنصيرالدين طوسي رصدخانه مراغه را به فراز تپهاي در شمال غربي مراغه طوري بنا كرد كه طول آن در جهت نصفالنهارات و حصار خارجي آن مدور باشد. بنايي بقعه مانند كه نور خورشيد از بامداد تا شامگاه از دريچه آن به درون ميتابيد و از حركت نور روي زاويه و درجهبنديهايي كه به دقت اندازهگيري شده بود، ساعات روز معين ميشد.
همچنين درون بناي اين رصدخانه تمثيلهايي از صورتهاي دوازدهگانه فلكي، نقشه كره ماه، عرض و طول جغرافيايي هفت اقليم، نقشه خشكيها و آبهاي زمين، نقشه كوهها، جزيرهها و درياها معين بود. در اين رصدخانه به كمك تني چند از دانشمندان چيني و با ايده و فكر خود، خواجه اختراعات ويژه و ابرازآلات مهندسي به منظور اندازهگيري طول، عرض شهرها، جهتگيري و اندازهگيري شيب و فرازها و تعيين افق در جهات مختلف انجام داد.
در كنار رصدخانه كتابخانهاي بزرگ با چهارصد هزار جلد كتاب نفيس و عمارتي عالي براي خواجه و جماعت منجمان ساخته شده بود.
تمام كتابهاي اين كتابخانه به دستور خواجهنصيرالدين طوسي از اقصا نقاط گردآوري شده بود و در جوار اين مجموعه مدرسه علميهاي جهت طلاب نيز ساخته شده بود.
خواجهنصيرالدين طي 13 سال حكومت هلاكوخان به گسترش كتابخانه و مركز علميه پرداخت. ارزش والاي اين دانشمند در آن است كه در عصر سياه تاخت و تاز اين خان مغول، دوران شكوفايي علم نجوم را در ايران رقم زد. پس از مرگ هلاكوخان نيز نگذاشت كسي خللي به مجموعه وي وارد آورد و تا زمان مرگ روز تكميل ابزارآلات و نقشهها كار كرد.
اين رصدخانه تا زمان فرمانروايي هفت ايلخان مغول نيز اعتبار داشت يعني تا زمان سلطان محمدخدابنده سلطان محمد خدابنده چند بار از اين رصدخانه ديدار كرده بود. در زمان حكومت اولجايتو رصدخانه ويران شد و ابزارآلات به تاراج رفت كه ابزاري چند از اين مجموعه را در موزههاي كشورهاي خارجي ميتوان يافت.
خواجهنصيرالدين طوسي را استاد بشر لقب دادهاند. وي مخترع بسياري از دستگاههاي نجوم بوده و در كتاب « تذكره» خود بسياري از نظريات فلكي را روشن و حجم و ابعاد برخي از ستارگان را بيان كرد.
در سال 672 هجري قمري در كاظمين بغداد دارفاني را وداع گفت. وي دانشمندي برجسته و مهندسي بينظير بود كه در افق تاريك مغول درخشيد و اين عصر تيره تاريخي را با نور حكمت و دانش خود روشن ساخت.
از او 130 رساله در تمام زمينههاي علم زمان خود، از دين و اخلاق گرفته تا حل پيچيدهترين مقولههاي رياضي و كتابهايي بسيار در زمينه اخترشناسي و اختربيني و كتابهاي معروف اخلاق ناصري و اساس الاقتباس به جاي مانده است.
از او 130 رساله در تمام زمينههاي علم زمان خود، از دين و اخلاق گرفته تا حل پيچيدهترين مقولههاي رياضي و كتابهايي بسيار در زمينه اخترشناسي و اختربيني و كتابهاي معروف اخلاق ناصري و اساس الاقتباس به جاي مانده است.
سال روز تولد اين دانشمند گرانمايه را روز مهندس ناميده اند .
!! نوشته شده توسط محسن بختیاری پور
| 15:1 | 86/12/05
•
